De EU AI Act en arbodiensten: wat verandert er op 2 augustus?

Ergens tussen alle nieuwsberichten door lees je het: "2 augustus, de AI Act." Als bestuurder van een arbodienst blijft dan één vraag hangen. Geldt dit voor ons, en wat moeten we ermee? Het korte antwoord is: deels ja, deels nog niet. En juist dat onderscheid is de moeite waard om scherp te hebben.

Wat is de EU AI Act?

De EU AI Act is de eerste brede Europese wet die het gebruik van kunstmatige intelligentie reguleert. De wet werkt risico-gebaseerd: hoe groter het risico dat een toepassing voor mensen vormt, hoe strenger de eisen. Er zijn vier klassen:

• Onaanvaardbaar risico: verboden toepassingen, zoals social scoring. Deze regels gelden al.
• Hoog risico: systemen die zwaar ingrijpen in mensenlevens. Dit kunnen toepassingen zijn van AI in werving, personeelsbeoordeling en medische context. Hier gelden de strengste eisen.
• Beperkt risico: toepassingen met een transparantieplicht, zoals chatbots. De gebruiker moet weten dat hij met AI te maken heeft.
• Minimaal risico: de meeste alledaagse AI. Geen specifieke verplichtingen.

De meeste aandacht gaat uit naar de categorie hoog risico. Maar voor arbodiensten zit de directe verandering dit jaar vaak in de klassen daaronder.

Wat verandert er precies op 2 augustus 2026?

Op 2 augustus wordt een nieuw deel van de wet van kracht. De belangrijkste punten:

• Transparantieverplichting. Wie met een AI-systeem communiceert, moet dat vooraf of bij de eerste interactie weten. Chatbots moeten zich als AI bekendmaken, en AI-gegenereerde content moet als zodanig herkenbaar zijn.
• Toezicht en handhaving. De nationale toezichthouders krijgen bevoegdheden om te controleren en te beboeten. In Nederland zijn dat de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur.
• Boetes. De maximale boetes lopen op tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet voor de meeste overtredingen, en tot 35 miljoen euro of 7% voor verboden praktijken.

Er is één nuance die in veel krantenkoppen ontbreekt. De zwaarste verplichtingen voor hoog-risico systemen zijn onlangs uitgesteld. Via een vereenvoudigingspakket, dat eind juni 2026 definitief werd aangenomen, schuiven die eisen door naar 2 december 2027. Voor AI die in gereguleerde producten is ingebouwd geldt zelfs augustus 2028. De transparantie- en handhavingsregels van 2 augustus gaan wél gewoon door.

In welke risicoklasse valt AI in verzuim en arbodienstverlening?

Dit is de vraag die voor arbodiensten telt, en het antwoord hangt af van wat de AI precies doet. AI die zélf beslissingen neemt over mensen rond de arbeidsrelatie, denk aan een systeem dat autonoom oordeelt over inzetbaarheid of diagnoses doet, valt onder de categorie hoog risico. Daar horen de zwaarste eisen bij.

Maar een AI-triage hoeft daar niet in te vallen. De AI Act kent een belangrijke nuance: een systeem dat alleen een voorbereidende taak uitvoert, waarbij een mens de daadwerkelijke beoordeling maakt, valt buiten de hoog-risico categorie (artikel 6, lid 3).

Zo is Triagen opgezet, als AI die het voorbereidende werk doet zodat de bedrijfsarts sneller de juist hulp kan verlenen.

• Het is een chatgesprek. De werknemer voert een gestructureerd intakegesprek met een AI-assistent. Dat brengt een transparantieplicht met zich mee.
• De professional houdt de regie. De bedrijfsarts blijft de human in the loop: hij beoordeelt, maakt afwegingen en beslist.
• Geen autonoom besluit. De AI neemt zelf geen beslissing. Het systeem ondersteund door werkzaamheden te verrichten wat anders door een casemanager, POB'er of bedrijfsarts wordt gedaan.

Wat wél altijd geldt: de triage werkt met gezondheidsgegevens, en die zijn onder de AVG bijzondere persoonsgegevens met een eigen, streng regime. De transparantieplicht van 2 augustus komt daar bovenop, en die zou een zorgvuldige arbodienst sowieso al willen naleven.

Wat betekent dit voor arbodiensten?

Het is verleidelijk om te denken: de zware eisen zijn uitgesteld, dus we hebben tot 2027 de tijd. Dat is niet de veilige lezing. Een paar dingen gelden namelijk nu al:

• Transparantie naar de werknemer. Wie een AI-gesprek voert, moet dat weten. Vanaf augustus is dat geen goede gewoonte meer, maar een wettelijke eis.
• AI-geletterdheid. Sinds februari 2025 verplicht de wet organisaties om medewerkers voldoende kennis van AI te geven. Dat geldt ook voor arboprofessionals die met AI-ondersteuning werken.
• Menselijk toezicht en documentatie. Ook zonder de formele hoog-risico deadline is dit de richting waarin de wet duwt: een mens die de uitkomst beoordeelt, en een dossier dat laat zien hoe een advies tot stand kwam.

Wie deze punten nu inricht, hoeft in 2027 niet in paniek te schakelen. En belangrijker: het is gewoon goede zorg. De wet formaliseert grotendeels wat een zorgvuldige arbodienst toch al zou willen. Zie ook onze eerdere uitleg over hoe wij compliance vanaf dag één aanpakken.

Hoe Triagen hiermee omgaat

Bij AI-triage voor arbodiensten hebben we transparantie en menselijk toezicht vanaf het begin ingebouwd, niet als sluitpost achteraf.

Aan de kant van de werknemer begint elke triage met een expliciet toestemmingsvinkje waarin duidelijk staat dat het gesprek met een AI wordt gevoerd. De werknemer weet dus vóór de eerste vraag met wie — of beter: met wat — hij praat. Dat is precies wat de transparantieplicht van artikel 50 vraagt.

Aan de kant van de bedrijfsarts staat bij elke samenvatting een duidelijke melding dat de tekst door AI is gegenereerd. De arts kan daarnaast het volledige chatgesprek teruglezen, zodat een advies nooit een black box is. De AI levert een gestructureerd voorstel; de bedrijfsarts houdt de regie en het oordeel. Dat sluit aan bij waarom wij geloven dat een AI-agent de bedrijfsarts niet vervangt, en bij hoe we denken over de uitlegbaarheid van AI-beslissingen.

Daaronder loopt het bredere fundament: we zitten in het traject naar ISO 27001 en NEN 7510, juist omdat werken met gezondheidsgegevens geen ruimte laat voor losse eindjes.

Klaar zijn zonder af te wachten

De AI Act klinkt als een juridische verplichting, en dat is het ook. Maar onder de artikelnummers zit een simpel principe: mensen moeten weten wanneer AI meespeelt, een professional moet het laatste woord houden, en beslissingen moeten navolgbaar zijn. Dat is geen last die op 2 augustus uit de lucht komt vallen. Het is de manier waarop verantwoorde verzuimzorg er sowieso uit zou moeten zien.